HAVAYA BAKINCA GÖRÜLEN UÇUŞMALAR NEDİR ?
Görme alanı içinde yüzen küçük karanlık nokta ve iplik şeklinde opasitelerdir (leke). Kıl, örümcek, tüy, sinek uçuşmalarına benzetilir. Genellikle aydınlık ortamlarda veya gökyüzüne, açık renkli bir duvara veya beyaz kağıtlara bakarken fark edilir. Aklımız bir şeyle meşgul iken değil de bu uçuşmalar aklımıza geldiğinde hemen görürüz. İlk fark ettiğimiz zamanlar bize oldukça rahatsız edici görünür ve korkutabilir, ancak beynimiz bir dereceye kadar bunu ihmal etmeyi öğrenir, yani biz isteyerek görmeye çalışmadıkça bu uçuşanları görmez hale geliriz.
KİMLERDE VE NE ZAMAN GÖRÜLÜR?
Uçuşmalar oldukça yaygındır ve biz yaşlandıkça bunları görme ihtimalimiz artar. Erişkin dönemde herhangi bir yaşta ortaya çıkabilir. Dolayısıyla, herkeste bu uçuşmaların görülmesi normaldir. İleri myopik gözlerde, diyabetikler, katarakt ameliyatı geçirmiş olanlarda daha yaygın görülür.
NİÇİN ORTAY ÇIKAR ?
Gözümüzün içi vitreus sıvısı adını verdiğimiz jel benzeri bir madde ile doludur. Yaşam boyunca vitreus değişip su kaybeder, büzüşür ve içindeki kollajen isimli protein lifleri birikim gösterir ve bu birikim nokta veya iplikçik şeklinde vitreus opasitelerine yol açar. Göz hareket ettiğinde bu lifler de hareketlenir ve gölgesi retina (göz dibi tabakası) üzerine düşer. Bizler de retina üstüne düşen bu görüntüyü sinek/iplikçik/ siyah nokta uçuşmaları şeklinde görürüz. Gözümüze zararı olmaz bu yüzden kesinlikle endişelenmeyiniz.
Gözümüzün içindeki vitreus jeli 40 yaşından ve özellikle 50 yaşından sonra vitreusun büzüşmesi mekanizmasıyla yapışık olduğu retina tabakasından ayrılma süreci içine girer. Bu ayrılma olayına arka vitreus dekolmanı denir. Hayat boyu süren bir süreç olan bu olayın gerçekleşmesi ihtimali yaş arttıkça artar. 70-80’li yaşlarda çoğunlukla bu olay gerçekleşmiş olur (65 yaş üstünde %75). Her iki gözde genellikle farklı zamanlarda gerçekleşir. Zararsız olan bu olay ilk gerçekleştiğinde gözümüzdeki mevcut uçuşmalar artabilir veya yeni ortaya çıkabilir. Vitreusun retinadan ayrılması sırasında vitreus içine bazı hücreler de dökülebilir ve çok sayıda siyah noktalar görülebilir. Vitreus retinadan tamamen ayrılmış ise (total arka vitreus dekolmanı) orak veya simit veya büyük sinek şeklinde uçuşma ortaya çıkar. Bu uçuşmalar da önemsiz olup zamanla beynimiz bunlardan rahatsız olmamayı öğrenir. Endişelenmeyiniz. Rahat olunuz ve kafaya takmayınız. Bununla birlikte bu şikayetler ortaya çıktığında ilk fırsatta retina muayenesine geliniz.
ŞİMŞEK ÇAKMASI
Bununla birlikte retinanın merkezi görüşü sağlayan yerden uzak bölgelerinde vitreus ayrılması sırasında retinada çekinti oluşur. Vitreusun ayrılırken retinaya uyguladığı bu çekinti hareketi retina sinir hücrelerini tetikleyerek gözde ışık parlamaları (flaş patlaması veya şimşek çakmasına benzetilir) olarak algılanır. Işık çakması çok kısa sürer, genellikle karanlık ortama girerken fark edilir. Bazı gözlerde ise hiç ışık parlamaları olmadan vitreus ayrılması gerçekleşir. Bu olayda çoğunlukla vitreus retinadan tamamen ayrılır ve doğal bir süreç olan arka vitreus dekolmanı ayrılması gerçekleşmiş olur. Bu olay çoğunlukla sorunsuz gerçekleşir ve hastalar yeni ortaya çıkan siyah nokta/ orak-yay şeklinde veya tüllenme/perdelenme/bulutumsu bir dalgalanma şeklinde uçuşmalar görür. Aynı şekilde bu olay önemsiz olup göze zararı bulunmaz. Bununla birlikte nadiren bazı gözlerde bu ayrılma sırasında vitreusun retinaya uyguladığı çekinti retinada bir yırtığa yol açar. Vitreus ayrılmasının yırtığa yol açma ihtimali yüksek miyoplarda, retinasında dejenerasyon olanlarda, katarakt ameliyatı veya travma geçirmiş gözlerde, ailede dekolman öyküsü olanlarda artar. Retina yırtığı çok ciddi bir göz sorunu olup acilen tedavi edilmelidir. Aksi takdirde retina dekolmanı denen görme kaybı ile sonuçlanan ve ancak ciddi göz operasyonu ile tedavi edilebilen bir tablo gelişir. Retina yırtığına bazen göz içine hafif kanama ile kurum yağması veya yoğun kanama ile ani görme kaybı eşlik eder. Işık çakması olmadan da bazı gözlerde yırtık gelişebilir ve saptanmaz ise görme alanının herhangi bir tarafında bir gölge şeklinde kendini belli eder ve acil bir durumdur. Işık parlamalarının başka nedenlerinden ayrılması gerekir.
TEDAVİ VAR MIDIR ?
İlk fark edildiğinde yersiz bir endişeye neden olsa da bu uçuşmalar önemsiz ve zararsız olduğundan ve çok dikkat edilmedikçe görülmediğinden tedavi gerekmez. Gördüğümüz bu uçuşmalara neden olan vitreus opasiteleri kaybolmaz, ancak fark edilmez hale gelirler ve rahatsız ediciliği azalır. Kafaya takıp görmek için dikkatle beyaz zeminlere veya havaya bakmadıkça görmez hale geliriz. Zaten ilaç tedavisi bulunmamaktadır. Ancak uçuşmaların çok yoğun ve hastanın da çok rahatsız olacağı kadar vitreus opasiteleri olduğunda veya psikolojik olarak çok rahatsızlık duyanlarda ameliyat ile vitreusun temizlenmesi yöntemiyle tedavi edilerek giderilebilir. Çoğu hastada buna gerek duyulmaz ve cerrahi önerilmez. Uçuşmalar ilk fark edildiğinde retina muayenesine gelinmelidir. IŞIK ÇAKMALARI görüldüğünde ise retinada herhangi bir yırtık oluşup oluşmadığını anlamak için ilk 24 saatte göz muayenesi olmak gerekir. Yırtık saptanırsa lazer tedavisi yapılır ve yırtığın açılıp retina dekolmanı hastalığına dönüşmesi engellenir. Yırtık saptanmazsa ışık çakmaları kaybolana kadar periyodik kontrol muayeneleri önerilir. Işık çakmaları azalarak günler içinde kaybolur, ancak birkaç aya kadar sürebilir. Mevcut uçuşmalar artar, kurum yağması şeklinde noktalar veya bulutumsu tüllenme tarzında uçuşma ortaya çıkarsa yine ilk 24 saat içinde muayene önerilir.
Prof. Dr. Ümit İNAN’ın kişisel bilgi/klinik birikim
ve deneyimlerine dayalı bilgilerdir.